KÝ SỰ

Quang Trung & Gia Long: Duyên nợ kiếp người!

Hoang Hiep
Written by Hoang Hiep

Lịch sử Việt Nam trải qua rất nhiều triều đại. Những cuộc chính biến đã trở thành xu thế tất yếu của lịch sử khi một triều đại suy yếu. Nhà Lý được kế tiếp bởi nhà Trần nhờ một Trần Thủ Độ đã thực hiện cuộc đảo chính cung đình, gọn nhẹ, táo bạo, không đổ máu và thành công.  Hay Hồ Quý Ly giải quyết khủng hoảng toàn diện của xã hội cuối nhà Trần bằng cách lên ngôi và lập nên nhà Hồ. Luôn là vậy, thời thế làm nên anh hùng, cũng chính sự suy yếu của các triều đại và cuộc tranh giành quyền lực của các phe phái đã sinh ra mối trùng phùng đầy duyên nợ của Quang Trung(Nguyễn Huệ) và Gia Long(Nguyễn Ánh)

Bối cảnh lịch sử thời đó cực kì rối ren, các phe phái tranh giành quyền lực. Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê dựng ra triều Mạc ở Thăng Long năm 1527. Đến năm 1533, Nguyễn Kim đưa con cháu nhà Lê lên ngôi ở Thanh Hóa. Nguyễn Kim mất, con rể là Trịnh Kiểm lên nắm quyền, chúa Trịnh ra sức cũng cố quyền lực lấn át cả nhà Lê lẫn nhà Mạc. Con của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng biết nguy hiểm nên xin chúa Trịnh vào trấn Hóa Châu (1558) tạo dần một thế lực mới tức chúa Nguyễn. Từ đó lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm giới tuyến, Trịnh-Nguyễn mở đầu một thời kỳ phân tranh lâu dài nhất trong lịch sử (1558-1786).


(Quang Trung & Gia Long)

1. Xuất thân

Có giả thiết cho rằng Quang Trung (1753 – 1792) có xuất thân là họ Hồ, con cháu Hồ Quý Ly. Tổ tiên di cư vào Tây Sơn, trải qua mấy đời làm nông, buôn bán thì đổi sang họ Nguyễn. Cũng có thuyết cho rằng tổ tiên họ Hồ đổi thành họ Nguyễn khi mới vào nam. Tuổi thơ của Quang Trung có thể nói là khá bình yên cùng anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ.

Gia Long (1762-1820) sinh tại Gia Định, là con trai thứ 3 của vị chúa Nguyễn cuối cùng Nguyễn Phúc Luân. Khác với Quang Trung, Gia Long có một tuổi thơ đầy biến cố và lưu lạc bôn ba khắp nơi. Năm ông 4 tuổi, cha ông bị quyền thần Trương Phúc Loan bắt giam và chết trong ngục, anh em mất sớm. Năm ông 9 tuổi (1771), khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ. Năm ông 13 tuổi (1775), chúa Nguyễn bị chúa Trịnh và quân Tây Sơn đánh kẹp từ hai mặt, ông cùng chúa Nguyễn Phúc Thuần chạy vào Quảng Nam rồi vượt biển vào Gia Định.

Ban đầu, ngay cả chính Nguyễn Huệ và Nguyễn Ánh hầu như không phải là kẻ có thể lên được ngôi vua, vì bản thân Ánh không ở ngôi con trưởng và Huệ chỉ là thường dân. Nhưng chính thời loạn tạo đã anh hùng, đưa đẩy cả hai trở thành đối thủ của nhau.

2. Khởi đầu đầy duyên nợ

Đầu tiên, dù ở phương diện nào, thì việc đổi sang họ Nguyễn đã tạo lợi thế cho Quang Trung khi dấy binh khởi nghĩa, vì dân chúng đa phần là con cháu nhà Nguyễn mấy đời trước đó Nam tiến. Và sau này, Quang Trung còn lấy danh nghĩa ủng hộ hoàng tôn của họ Nguyễn để khởi binh. Như vậy, những bước đầu tiên trong sự nghiệp của Quang Trung đều có dấu ấn của nhà chúa Nguyễn?

Việc tiến đánh Phú Xuân, góp phần diệt Trương Phúc Loan của Nguyễn Huệ không đơn thuần loại bỏ một tên lộng thần tham lam. Đó còn là một hành động vô hình chung giúp Nguyễn Ánh trả được mối gia thù và thoát khỏi một sự thanh trừng của Phúc Loan đầy tham vọng bá quyền. Xem ra, Nguyễn Huệ cũng là vị cứu tinh đầu tiên của Gia Long?

3. Không đội trời chung

Năm 1777, sau khi hòa hoãn với chúa Trịnh ở đàng Ngoài, Nguyễn Huệ xuôi nam tiến đánh Gia Định và quân Tây Sơn làm chủ đàng Trong. Nguyễn Huệ ra sức truy đuổi và quyết giết bằng được Nguyễn Ánh nhằm diệt tận gốc. Làm cho Ánh phải bôn ba khắp nơi, từ Gia Định đến An Giang, ra tận Phú Quốc rồi cả phải sang Xiêm, chịu khổ cùng cực nhưng cuối cùng vẫn sống. Sau Ánh lại sai người sang Xiêm cầu viện. Từ đó cả 2 trở thành đối thủ không đội trời chung.

Trong quá trình bị Huệ truy giết, những lần thoát chết của Ánh đã trở thành giai thoại về sau, cứ như số phận sắp đặt 2 con người này còn phải đối đầu để trả nợ máu lẫn nhau. Phần nào, chính Nguyễn Huệ đã thúc đẩy cái thâm thù trong Nguyễn Ánh lên đến đỉnh điểm nên Ánh tìm mọi cách để chống trả, kể cả phải “cõng rắn cắn gà nhà”.

Sau này, vua Quang Trung mất, nhà Tây Sơn suy yếu, Nguyễn Ánh tiến đánh tiêu diệt và lên ngôi vua lấy hiệu là Gia Long. Mối hận xưa có dịp được trả, ông tuyên bố: “Trẫm vì chín đời mà trả thù“, Gia Long đã xử tử vua quan nhà Tây Sơn vô cùng tàn bạo bằng cách hình thức lăng trì, cho voi xé xác… Ngoài ra, lăng của Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ đều bị quật lên, hài cốt bị giã nát quăng đi, đầu bỏ vào vò giam trong ngục tối.

Tuy nhiên, những cách hành xử tàn ác quá tay đó, ngoài việc trả thù cho ngày tháng đắng cay của mình và dằn mặt các thế lực có thể chống đối ( chủ yếu là cựu thần Lê-Trịnh) thì còn có lý do rất chính đáng khác : Trả thù cho việc Tây Sơn phá lăng mộ các chúa Nguyễn. Khi Quang Trung lên ngôi Hoàng đế năm 1788, quân Tây Sơn đã quật mộ của thân phụ của Gia Long là Nguyễn Phúc Luân, rồi cho đổ xuống sông.  Một ngư dân tên Nguyễn Ngọc Huyên và con lặn vớt được phần đầu người đem lên chôn chỗ khác. Đến đời vua Gia Long, do Huyên chỉ chỗ, mộ được đưa về cải táng tại lăng Cơ Thánh hay còn gọi là lăng Sọ.

Đúng là hận cao thù sâu, đến chết cũng chưa hết.

4. Sự nghiệp thống nhất nước nhà.

Bằng khả năng quân sự thiên tài của mình, hoàng đế Quang Trung đã dẹp giặc trong Trịnh-Nguyễn và diệt thù ngoài Xiêm-Thanh. Xóa bỏ ranh giới sông Gianh và khiến nhà Thanh phải kiêng nể. Tuy nhiên, do mất sớm và do một phần phía Nam có Nguyễn Ánh nên Quang Trung chưa thể thực hiện thống nhất nước nhà từ bắc chí nam.

Về sau, nội bộ nhà Tây Sơn suy yếu và lủng củng, Nguyễn Ánh thực hiện Bắc tiến. Lần lượt hạ thành Quy Nhơn, rồi ra Phú Xuân. Sau khi lên ngôi Hoàng đế lấy hiệu là Gia Long (năm 1802), ông lại sai Lê Văn Duyệt tiến đánh ra Bắc, chính thức thống nhất nước nhà.

Và Gia Long còn là vị vua đã chính thức xác định chủ quyền của Việt Nam trên khu vực quần đảo Hoàng Sa khi ông chiếm đóng quần đảo này năm 1816.

Trớ trêu thay, không phải là quan quân của triều Tây Sơn, mà chính kẻ thù không đội trời chung-Nguyễn Ánh là người kế thừa xuất sắc sự nghiệp thống nhất non sông của Nguyễn Huệ.

Quả là duyên nợ của số phận.

About the author

Hoang Hiep

Hoang Hiep

Xin chào các bạn! Tôi là Hoàng Hiệp, người sáng lập ra Chudus tôi rất thích chu du và viết lách, hiện tôi đang sinh sống và làm việc tại Sài Gòn.
Tôi mong muốn giúp bạn nói riêng và người Việt nam nói chung có thể tự tin du lịch bụi, tận hưởng cuộc sống và khám phá, trải nghiệm những điều thú vị. Rất vui nếu blog này giúp ích cho mọi người. Và cũng rất vui có thêm những người bạn mới. Nếu bạn cần tư vấn xin liên hệ:
Điện thoại: 0942 132 699
Facebook: Hoang Hiep Chu Du

Facebook